01 Lip by Redakcja

Format numer 86

 

Drodzy Czytelnicy !

Czy sztuka może w jakiś sposób reagować na ziemskie, klimatyczne zagrożenia ? Czy może skutecznie wspierać ruchy ekologiczne, i co może uczynić dla natury, z którą była od wieków w przyjaznym, inspirującym związku ? Wiadomo, że artyści (a szczególnie ich dzieła), mają znikomy wpływ na bieżące decyzje polityczne czy gospodarcze państw, że ich siła sprawcza w tej mierze jest niewielka lub żadna. Ale mogą i są władni wpływać na świadomość decydentów, mogą apelować, budzić sumienia, kształtować trendy, wskazywać dobre wzorce, piętnować to, co złe. Tyle i aż tyle, bowiem jak każda aktywność w domenie duchowej i światopoglądowej jest ona tyleż trudna, co i wymagająca sporej cierpliwości i zaangażowania w propagowanie słusznych idei. Zatem nie można wykluczyć wpływu sztuki (i szerszej kultury) na kształtowanie świadomości, na indywidualne reakcje odbiorcze i pobudzanie społecznej wrażliwości na aktualne problemy i zagrożenia w tej słusznej sprawie. Świat sztuki, mimo swej nikłej siły sprawczej, ma jednak sporą moc perswazyjną, czyli możliwość kształtowania pozytywnych postaw postępowania względem natury, pokazywania przykładów artystycznej wrażliwości i ingerencji w sytuacje zagrażające naszemu przyrodniczemu otoczeniu. Na tych założeniach oparto wiodący temat niniejszego numeru „Formatu”,; zwracając uwagę we wprowadzeniu teoretycznym (por. teksty L. Koczanowicza, G. Dziamskiego i M. Braun) na ideowe i praktyczne implikacje stosunku sztuki do natury, a następnie przedstawiono obszerną egzemplifikację relacjonującą zdarzenia artystyczne zogniskowane wokół tej problematyki. Tu na czoło wysuwa się częstochowska inicjatywa Triennale Sztuki Sacrum, które w jej X edycji odbyło się pod hasłem „Świętość natury ?” (por. art. P. Głowackiego i wspomagające teksty o twórczości m.in. T. Domańskiego, N. Rybki, A. Mańczuak, J. Rajkowskiej, J. Leśniaka czy Ambroziaka). Interpretacji sztuki proekologicznej towarzyszą obszerne relacje z dokonań fotografii artystycznej ( por. m.in. art. K. Jureckiego, E. Łubowicz itd.), gdzie również motyw przyrody był przedmiotem zainteresowania autorów zdjęć. Treści numeru dopełniają rozmowy z prominentnymi twórcami i organizatorami życia kulturalnego, a także teksty wspomnieniowe, dedykowane zmarłym artystom i autorom współpracującym z naszą redakcją.
Zapraszamy do lektury i życzymy dobrego zdrowia w trudnych czasach pandemicznych.

Andrzej Saj

 

TEMATY

4. Leszek Koczanowicz. Natura i (nieoczywisty) powrót wielkich narracji

6. Grzegorz Dziamski. Sztuka i estetyka wobec ekologii

13. Monika Braun. Ryzykowne przebieranki

 

Wydarzenia

16. Piotr Głowacki. Wobec „Świętości natury”

20. Paulina Grubiak. Rhizopolis, czyli nieznośna

          kruchość bytu

22. Weronika Mazurek. Obserwować, być obserwowanym

24. Andrzej Mazur. Rytuał Kobiet

27. Krzysztof Stanisławski. Helmut Newton

 

Postawy

32. Katarzyna Zahorska. Twórczynie – czarownice, czyli artystki odzyskują naturę

36. Jolanta Ciesielska. Bożenny Biskupskiej zmagania z materią

40. Eulalia Domanowska. Kilka uwag o „Pomnikach czasu”

44. Piotr Głowacki. Figuracje katastroficzne

47. Andrzej Mazur. Radek Ślany – organika myśli

50. Elżbieta Łubowicz. Między cywilizacją a naturą

53. Michał Minor. W gruncie rzeczy piękne. O obrazach Natalii Rybki

56. Alicja Klimczak-Dobrzaniecka. Mapy plastyczne

 

MOTYWY

58. Krzysztof Jurecki. Dekada w fotografii polskiej. Lata 2010-2020

63. Andrzej Saj. Kto, albo co się nam przygląda ?

68. Piotr Komorowski. Alternatywne światy Janusza Musiała

72. Krzysztof Jurecki. „Twoone”, czyli o paradoksach naszego widzenia

75. Anna Kania Saj. Retrospektywa Alka Figury. Fotografia 1969-2019

78. Piotr Jakub Fereński. Po końcu. Widmowa Japonia Marka Bułaja

81. Elżbieta Łubowicz. Nadnaturalne

 

Kontakty

85. Zyta Misztal v. Blechinger. Wspólnota artystów w dialogu z naturą - Exhibition for ONE

88. Grażyna Borowik. Sztuka dla życia i przeżycia. Kontekst wenecki

94. Mirosław Rajkowski. Transmediale 2021

96. Alexandra Hołownia. Męskość – wyzwolenie przez fotografię

 

Rozmowy

98. Twórcza strategia tajemnicy rzeźbiarza (rozmowa z Leonem Podsiadłym)

102. Ja jestem zmianą… (rozmowa z Sylwią Świsłocką-Karwot)

 

Relacje

104. Joanna Turowicz. Oniryczne wędrówki po zakamarkach pamięci

106. Andrzej Saj. Kuratorski imperatyw

109. Maria Kępińska. „Cisza’’

111. Alicja Klimczak-Dobrzaniecka. Co słonko widziało

113. Zofia Jabłonowska-Ratajska. Horyzonty obrazów

115. Wojciech Antoni Sobczyński. Życie na krawędzi wirusa

117. Hanna Kostołowska. O czym mówi do nas architektura? – rzecz o architecture parlante

119. Iza Jóźwik. Epoka lęku. Pomiędzy [w dobie COVID 19]

 

REMINISCENCJE

120. Bożena Kowalska. Fijałkowski – reżyser klimatów magicznych

122. Bożena Kowalska. Grzegorz Sztabiński

 

 

RECENZJE

123. Łukasz Guzek. Manifest kreowania wiedzy, czyli Grzegorza Sztabińskiego

        „Inne pojęcia estetyki”

124. Monika Braun. Nowe pojęcia estetyki, czyli o poszukiwaniu wartości w świecie sztuki

        (ostatnia książka Grzegorza Sztabińskiego)

125. Andrzej Mazur. Generator. Lech Twardowski

126. Justyna Teodorczyk. „Syntezy. Eseje krytyczne” Andrzeja Mazura

127. Adam Sobota. PRL – to było to

127. Tadeusz Złotorzycki. Więcej czerni niż bieli

128. Wojciech Sternak. Nowe stare porządki polskiej fotografii

128. Andrzej Dudek-Dürer. Teresa Rachwał 1952-2021

 

Andrzej Kostołowski. PAPROCHY I INNE TAKIE (z cyklu: Rozważania psychoprzedmiotowe)

Okładka: Janusz Leśniak